“જેને આપણે ‘જાનવર’ કહીએ છીએ, એ ક્યારેક આપણને માણસાઈ શીખવી જાય છે!”

ઘરના દરવાજે એક કૂતરો બેઠો છે…

માલિક પાસે આજે પૈસા નથી. ઘરમાં મોટો બંગલો નથી. કાર નથી. કોઈ મોટો હોદ્દો નથી.

છતાં દરવાજો ખૂલે એટલે તેની આંખોમાં એ જ ખુશી.

માલિક આજે સફળ હોય કે નિષ્ફળ—તેના માટે માણસ એ જ છે.

અને આપણે માણસો?

વફાદારીનો અર્થ સમજીએ છીએ. સંબંધોની કસમો ખાઈએ છીએ. મિત્રતા અને પ્રેમની મોટી મોટી વાતો કરીએ છીએ. છતાં ઘણી વખત માણસ બદલાતો નથી, તેની પરિસ્થિતિ બદલાય એટલે આપણે બદલાઈ જઈએ છીએ.

કૂતરો શું જુએ છે?

કૂતરો તમારા ઘરમાં કેટલી સંપત્તિ છે એ નથી જોતો. તમે કઈ કાર ચલાવો છો એ નથી જોતો. તમારો હોદ્દો શું છે એ નથી જોતો.

તેને માત્ર એટલું ખબર હોય છે કે “આ માણસ મારો છે.”

અને કદાચ વફાદારીનું સૌથી સરળ સ્વરૂપ આ જ છે—સંબંધમાં ગણતરી ન કરવી.

માણસની મુશ્કેલી અહીંથી શરૂ થાય છે

જ્યારે માણસ સફળ હોય ત્યારે તેની આસપાસ લોકોની ભીડ હોય છે. ફોન સતત વાગે છે. આમંત્રણો આવે છે. મિત્રો મળે છે.

પરંતુ પરિસ્થિતિ બદલાય, પૈસા ઓછા થાય, હોદ્દો જાય અથવા મુશ્કેલી આવે ત્યારે એ જ ભીડમાંથી કેટલા લોકો ખરેખર સાથે ઊભા રહે છે?

કૂતરો કદાચ આ બધું સમજતો નથી. તેને સંબંધોના મોટા સિદ્ધાંતો ખબર નથી. પરંતુ પોતાના માણસ માટે તેની લાગણી પરિસ્થિતિ પ્રમાણે બદલાતી નથી.

વફાદારીનો કોઈ ભાવ નથી હોતો

કૂતરો પોતાના માલિકને મદદ કરીને બદલામાં શું મળશે એની ગણતરી કરતો નથી. આજે રોટલી મળી કે નહીં, આજે ઘર મોટું છે કે નાનું—તેના સંબંધને આ બાબતો સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી.

માણસ ઘણી વખત સંબંધોમાં પણ ગણતરી કરવા લાગે છે. “મારા કામમાં આવશે?”, “મને શું ફાયદો?”, “એની પાસે હવે શું છે?” જેવા સવાલો ક્યારેક સંબંધ કરતાં મોટા બની જાય છે.

મુશ્કેલીમાં કોણ ઊભું રહે છે?

આપણે ઘણી વખત કહીએ છીએ—“મારા ઘણા મિત્રો છે.” પરંતુ મિત્રોની સંખ્યા કરતાં મુશ્કેલીના સમયે તમારી બાજુમાં ઊભેલા માણસોની સંખ્યા વધારે મહત્વની હોય છે.

સુખના સમયમાં તમારી આસપાસ ભીડ હોય શકે છે. મુશ્કેલી આવે ત્યારે જો એ ભીડમાંથી એક માણસ પણ તમારો હાથ પકડીને કહે કે “ચિંતા ન કર, હું છું”—તો કદાચ એ જ સાચો સંબંધ છે.

પ્રાણી પાસે બુદ્ધિ ઓછી, લાગણી વધારે?

આપણે પ્રાણીઓને ઘણી વખત “જાનવર” કહીને પોતાની જાતને તેમનાથી અલગ માનીએ છીએ. માણસ પાસે બુદ્ધિ, ભાષા અને સમજવાની અદભૂત ક્ષમતા છે—એ સાચું છે.

પરંતુ એ જ બુદ્ધિનો ઉપયોગ જો સંબંધોમાં સ્વાર્થની ગણતરી કરવા માટે જ કરીએ તો એ બુદ્ધિ આપણને મોટું માણસ બનાવે છે કે માત્ર વધુ ચાલાક?

કૂતરો કદાચ આપણને જીવનના સિદ્ધાંતો સમજાવી ન શકે, પરંતુ પોતાની લાગણીમાં તે ઘણીવાર સાદગી બતાવે છે. માણસ પાસે તો સમજ પણ છે અને પસંદગી પણ છે—એટલે માણસાઈ જાળવવાની જવાબદારી પણ માણસની જ છે.

કપ્તાનની વાત

વફાદારી માટે મોટી મોટી વાતો કરવાની જરૂર નથી. જેને આપણે પોતાનો માનીએ છીએ, તેની ખુશીમાં ખુશ થવું અને તેની મુશ્કેલીમાં તેની સાથે ઊભા રહેવું—આટલું જ પૂરતું છે.

કોઈ વ્યક્તિ પાસે આજે પૈસા હોય કે ન હોય, હોદ્દો હોય કે ન હોય, સફળતા હોય કે નિષ્ફળતા—જો સંબંધ સાચો હોય તો વ્યક્તિ પ્રત્યેનું માન બદલાવું ન જોઈએ.

“માણસ, પહેલાં માણસ બન…
પછી મોટો માણસ બનજે.”