જન્માષ્ટમી માત્ર ભગવાનના જન્મનો ઉત્સવ નથી, પરંતુ જીવન જીવવાની કળા ફરીથી સમજવાનો દિવસ છે
આજે સમગ્ર દેશ શ્રીકૃષ્ણના જન્મોત્સવની ઉજવણી કરી રહ્યો છે. મંદિરોમાં ભક્તિનો માહોલ છે, ઘરોમાં કૃષ્ણ જન્મની તૈયારીઓ છે અને રાત્રે બાર વાગ્યે ‘નંદ ઘેર આનંદ ભયો’ના જયઘોષ સાથે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના જન્મની ઉજવણી કરવામાં આવશે.
પરંતુ એક ક્ષણ માટે આપણે વિચારીએ કે જન્માષ્ટમીનો સાચો અર્થ શું છે?
શું આ દિવસ માત્ર ઉપવાસ કરવાનો, મંદિરે જવાનો અને કૃષ્ણ જન્મની ઉજવણી કરવાનો છે? કે પછી શ્રીકૃષ્ણે આપેલા વિચારોને આપણા જીવનમાં ઉતારવાનો પણ છે?
કદાચ આજના સમયમાં જન્માષ્ટમીનો સૌથી મોટો અર્થ આ જ છે.
કૃષ્ણનો જન્મ અંધકારમાં થયો હતો
શ્રીકૃષ્ણનો જન્મ કારાગૃહમાં થયો હતો. બહાર અંધકાર હતો, પરિસ્થિતિ વિકટ હતી અને સામે કંસ જેવા અત્યાચારીનું સામ્રાજ્ય હતું.
પરંતુ આ કથા માત્ર ધાર્મિક પ્રસંગ નથી. તે આપણને એક ઊંડી વાત સમજાવે છે — પરિસ્થિતિ કેટલીય મુશ્કેલ હોય, પ્રકાશનો જન્મ થઈ શકે છે.
આજના જીવનમાં પણ માણસ અનેક પ્રકારના અંધકારમાંથી પસાર થાય છે. કોઈ આર્થિક મુશ્કેલીમાં છે, કોઈ પરિવારની સમસ્યાથી પરેશાન છે, કોઈ પોતાની કારકિર્દીને લઈને ચિંતિત છે તો કોઈ અંદરથી એકલો પડી ગયો છે.
શ્રીકૃષ્ણની જન્મકથા જાણે કહે છે કે અંધકાર કાયમી નથી. મુશ્કેલી વચ્ચે પણ નવી શરૂઆત થઈ શકે છે.
કૃષ્ણ આપણને કર્મ શીખવે છે
શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતામાં શ્રીકૃષ્ણનો સૌથી પ્રખ્યાત સંદેશ છે — કર્મ કરવું અને તેના પરિણામની અતિશય ચિંતા ન કરવી.
આ વાત આજના યુગમાં કદાચ પહેલાં કરતાં પણ વધારે મહત્વની છે.
આજે આપણે કામ શરૂ કરતાં પહેલાં જ પરિણામ વિશે વિચારવા લાગીએ છીએ. પરીક્ષા આપતાં પહેલાં જ પરિણામની ચિંતા, ધંધો શરૂ કરતાં પહેલાં જ નફાની ચિંતા અને કોઈ નવું કામ કરતાં પહેલાં જ લોકો શું કહેશે તેની ચિંતા.
પરિણામ આપણા હાથમાં હંમેશા હોતું નથી, પરંતુ પ્રયત્ન આપણા હાથમાં હોય છે.
એટલે જ કૃષ્ણનો કર્મનો સંદેશ આજે પણ એટલો જ પ્રાસંગિક છે.
અન્યાય સામે મૌન રહેવું એ પણ યોગ્ય નથી
કૃષ્ણનું જીવન આપણને એક બીજી મહત્વની વાત શીખવે છે — અન્યાય સામે આંખ બંધ કરીને બેસી રહેવું નહીં.
કૃષ્ણે જીવનભર માત્ર ઉપદેશ આપ્યો નહોતો; જરૂર પડી ત્યારે અન્યાય સામે ઊભા પણ રહ્યા.
આજના સમાજમાં પણ અનેક પ્રકારના અન્યાય જોવા મળે છે. ઘણી વખત આપણે બધું જોઈને પણ ચૂપ રહીએ છીએ, કારણ કે ‘મારે શું?’ એવું વિચારી લઈએ છીએ.
પરંતુ જ્યાં અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવાની જરૂર હોય ત્યાં યોગ્ય રીતે અને સત્યની સાથે ઊભા રહેવું પણ ધર્મનો જ એક ભાગ છે.
ધર્મનો અર્થ માત્ર પૂજા નથી; સત્ય, ન્યાય અને માનવતાની સાથે ઊભા રહેવું પણ ધર્મ છે.
કૃષ્ણ સંબંધોની કિંમત સમજાવે છે
શ્રીકૃષ્ણના જીવનમાં સંબંધોનું વિશેષ સ્થાન છે.
માતા યશોદા સાથેનો પ્રેમ હોય, ગોપીઓ સાથેનું સ્નેહ હોય, સુદામા સાથેની મિત્રતા હોય કે અર્જુન સાથેનો વિશ્વાસ — દરેક સંબંધમાં કૃષ્ણ આપણને કંઈક શીખવે છે.
આજના સમયમાં લોકો એકબીજાની નજીક હોવા છતાં ઘણી વખત લાગણીથી દૂર થઈ રહ્યા છે. એક જ ઘરમાં રહેતા લોકો મોબાઇલમાં વ્યસ્ત છે, પરિવાર સાથે વાત કરવાનો સમય ઓછો થઈ રહ્યો છે અને મિત્રતા પણ ઘણી વખત સ્વાર્થ સુધી સીમિત થઈ રહી છે.
આવા સમયમાં કૃષ્ણની મિત્રતા આપણને યાદ અપાવે છે કે સાચો સંબંધ એ છે જેમાં હિસાબ નહીં, લાગણી હોય.
આજના યુવાનો માટે કૃષ્ણનો સૌથી મોટો સંદેશ
આજનો યુવાન ઝડપથી સફળ થવા માંગે છે. સોશિયલ મીડિયા પર બીજાની સફળતા જોઈને પોતાની જિંદગી સાથે સરખામણી કરે છે.
કોઈની નવી કાર જોઈને દુઃખી થાય છે, કોઈની સફળ કારકિર્દી જોઈને પોતાને નિષ્ફળ માને છે અને કોઈના દેખાવ પાછળ પોતાની ઓળખ ગુમાવવા લાગે છે.
અહીં કૃષ્ણનો વિચાર ખૂબ ઉપયોગી બને છે.
તમારી લડાઈ બીજાની સાથે નથી. તમારી સાચી લડાઈ તમારી જાત સાથે છે.
ગઈકાલ કરતાં આજે થોડા સારા બનવું, પોતાની ક્ષમતાને ઓળખવી, મહેનત કરવી અને મુશ્કેલી આવે ત્યારે હિંમત ન હારવી — આ જ સાચી પ્રગતિ છે.
સુખમાં અહંકાર નહીં અને દુઃખમાં નિરાશા નહીં
કૃષ્ણનો જીવનદર્શન આપણને સંતુલન શીખવે છે.
સુખ આવે ત્યારે અહંકાર ન કરવો અને દુઃખ આવે ત્યારે તૂટી ન જવું.
જીવનમાં પરિસ્થિતિ બદલાતી રહે છે. આજે જે મુશ્કેલી છે તે કાલે કદાચ નહીં હોય અને આજે જે સફળતા છે તે પણ હંમેશા રહેવાની નથી.
એટલે જ જીવનમાં સ્થિરતા બહારની પરિસ્થિતિથી નહીં, પરંતુ આપણી અંદરની સમજણથી આવે છે.
જન્માષ્ટમી પર માત્ર કૃષ્ણનો જન્મ નહીં, એક વિચારનો જન્મ કરીએ
આ જન્માષ્ટમી પર આપણે એક નાનો સંકલ્પ લઈ શકીએ.
ઘરમાં પ્રેમ વધારવાનો, કોઈ સાથે અન્યાય ન કરવાનો, જરૂરિયાતમંદને મદદ કરવાનો, માતા-પિતાને સમય આપવાનો, પોતાના કામમાં ઈમાનદારી રાખવાનો અને મુશ્કેલીમાં હિંમત ન હારવાનો.
કોઈને હરાવવાની જગ્યાએ પોતાને સુધારવાનો.
કોઈને નીચું બતાવવાની જગ્યાએ કોઈને ઉપર ઉઠાવવાનો.
અને સૌથી મહત્વનું — કૃષ્ણને માત્ર મંદિરમાં નહીં, પોતાના વર્તનમાં શોધવાનો.
જ્યારે આપણે સત્યની સાથે ઊભા રહીએ છીએ, ત્યારે કૃષ્ણ આપણા વિચારોમાં છે.
જ્યારે આપણે નિષ્ઠાથી કર્મ કરીએ છીએ, ત્યારે કૃષ્ણ આપણા કર્મમાં છે.
જ્યારે આપણે નિઃસ્વાર્થ મિત્રતા કરીએ છીએ, ત્યારે કૃષ્ણ આપણા સંબંધોમાં છે.
અને જ્યારે મુશ્કેલી વચ્ચે પણ આશા જાળવી રાખીએ છીએ, ત્યારે કૃષ્ણ આપણા હૃદયમાં છે.
જન્માષ્ટમી એટલે કદાચ એટલું જ યાદ કરવાનું કે ભગવાનનો જન્મ એક દિવસ થયો હતો, પરંતુ તેમના વિચારોનો જન્મ દરરોજ આપણા જીવનમાં થઈ શકે છે.
આ જન્માષ્ટમી પર ઉત્સવ જરૂર ઉજવીએ, કૃષ્ણ જન્મની ખુશી જરૂર મનાવીએ, પરંતુ સાથે એક પ્રશ્ન પણ પોતાને પૂછીએ —
“મારા જીવનમાં કૃષ્ણના વિચારોમાંથી આજે શું જન્મશે?”
કદાચ એ જ જન્માષ્ટમીની સૌથી સુંદર ઉજવણી હશે.
શ્રીકૃષ્ણ જન્માષ્ટમીની સૌને હાર્દિક શુભેચ્છાઓ.
જય શ્રીકૃષ્ણ.
