“ઘરનું ફળિયુ ખાલી કેમ રાખવુ? તેને હરિયાળુ બનાવી જુઓ!”

ઘરના ફળિયામાં થોડી જગ્યા ખાલી હોય અને આપણે તેને માત્ર સામાન મૂકવા માટે વાપરતા હોઈએ તો એક વખત વિચારવા જેવું છે—આ જ જગ્યા જો હરિયાળીથી ભરી દઈએ તો?

બે-ચાર ફૂલછોડ, થોડા શાકભાજીના છોડ અને જગ્યા હોય તો એકાદ ફળનો છોડ… ઘરના આંગણાનો આખો દેખાવ બદલાઈ શકે છે. સાથે મનને ગમે એવી હરિયાળી અને રસોડામાં કામ આવે એવી તાજી વસ્તુઓ પણ મળી શકે.

ફૂલછોડથી શરૂઆત કરો

બગીચો બનાવવા માટે મોટો પ્લોટ જરૂરી નથી. ઘરના નાના ફળિયામાં કે ગેલેરીમાં પણ કુંડામાં ફૂલછોડ ઉગાડી શકાય છે. થોડા રંગબેરંગી ફૂલો ઘરના વાતાવરણને સુંદર બનાવે છે અને રોજ તેમની સંભાળ લેવાની ટેવ પણ એક પ્રકારની ખુશી આપે છે.

જગ્યા અને પ્રકાશ પ્રમાણે છોડ પસંદ કરવા જોઈએ. જ્યાં સૂર્યપ્રકાશ સારો મળતો હોય ત્યાં યોગ્ય ફૂલછોડ રાખી શકાય, જ્યારે ઓછો પ્રકાશ મળતા સ્થળ માટે છાંયડો સહન કરી શકે એવા છોડ પસંદ કરવા વધુ સારું રહે.

ફૂલની સાથે શાક પણ ઉગાડો

ફળિયામાં થોડું સ્થાન શાકભાજી માટે ફાળવી શકાય તો વાત વધુ રસપ્રદ બની જાય. ટામેટાં, મરચાં, રીંગણ, મેથી, કોથમીર જેવી ઘણી વસ્તુઓ યોગ્ય કુંડા કે ગ્રો બેગમાં ઉગાડી શકાય છે.

આપણે બજારમાંથી શાક ખરીદીએ ત્યારે તેના ઉત્પાદન દરમિયાન કઈ દવા કે કયું રાસાયણિક ખાતર વપરાયું હતું તેની સંપૂર્ણ માહિતી આપણને સામાન્ય રીતે હોતી નથી. ઘરમાં ઉગાડીએ ત્યારે છોડની માવજત કેવી રીતે કરવી તેની પસંદગી આપણા હાથમાં રહે છે.

“ઘરે ઉગાડ્યું એટલે દવા વગરનું” એવું માનવું નહીં

ઘરે ઉગાડેલા શાકભાજીને આપમેળે સંપૂર્ણપણે દવા વગરનું માનવું યોગ્ય નથી. છોડમાં પણ જીવાત અને રોગ આવી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં અંધાધૂંધ દવાનો ઉપયોગ કરવાને બદલે શક્ય હોય ત્યાં સુરક્ષિત અને યોગ્ય જૈવિક પદ્ધતિઓ અપનાવવી તથા નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું જોઈએ.

મુખ્ય વાત એ છે કે આપણે આપણા છોડની માવજત વિશે જાણીએ છીએ અને શું ઉપયોગ કરી રહ્યા છીએ તેની જાણકારી આપણા હાથમાં રહે છે.

ફળના છોડ માટે પણ જગ્યા કાઢી શકાય

જો ઘરમાં થોડી વધુ જગ્યા હોય તો યોગ્ય કદના ફળના છોડ પણ વાવી શકાય. લીંબુ, જામફળ, દાડમ કે પપૈયા જેવા છોડ સ્થાનિક હવામાન અને ઉપલબ્ધ જગ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને પસંદ કરી શકાય.

ફળનો છોડ આજે વાવીને આવતીકાલે ફળ આપતો નથી. પરંતુ થોડા સમયની ધીરજ પછી પોતાના ઘરના આંગણામાંથી મળેલું ફળ બાળકો માટે પણ એક અલગ જ આનંદ બની શકે છે.

રસોડાની વસ્તુમાંથી બગીચાની શરૂઆત

ઘરમાંથી નીકળતો શાકભાજીનો કચરો સીધો કચરાપેટીમાં નાખવાને બદલે યોગ્ય રીતે કમ્પોસ્ટ બનાવી શકાય તો છોડ માટે ઉપયોગી ખાતર પણ તૈયાર થઈ શકે છે. શાકભાજીની છાલ, ફળોના અવશેષ અને અન્ય યોગ્ય જૈવિક કચરાનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરીને ઘરમાં જ નાનું કમ્પોસ્ટિંગ શરૂ કરી શકાય.

આ રીતે ફળિયો માત્ર સુંદર દેખાવાની જગ્યા નહીં રહે, પરંતુ ઘરના જૈવિક કચરાનો ઉપયોગ કરવાની એક સારી વ્યવસ્થા પણ બની શકે છે.

બાળકોને પણ છોડની જવાબદારી આપો

ઘરના બગીચામાં બાળકોને જોડવાનો પણ એક મોટો ફાયદો છે. છોડને પાણી આપવું, નવા પાન આવતાં જોવું, ફૂલ ખીલવાની રાહ જોવી અને અંતે પોતાના હાથે ઉગાડેલું ટામેટું કે મરચું તોડવું—બાળક માટે આ એક જીવંત અનુભવ છે.

આ સાથે બાળકોને એ પણ સમજાય છે કે ખોરાક બજારમાં તૈયાર થતો નથી; તેની પાછળ જમીન, પાણી, સૂર્યપ્રકાશ, મહેનત અને સમય જોડાયેલા છે.

શરૂઆત નાની રાખો

ઘણા લોકો બગીચો બનાવવાનો વિચાર આવે ત્યારે શરૂઆતમાં જ ઘણું બધું કરવાની યોજના બનાવે છે અને થોડા દિવસ પછી કંટાળી જાય છે. તેના બદલે શરૂઆત માત્ર બે-ત્રણ કુંડાથી કરવી વધુ સારી.

એક કુંડામાં મરચાં, એકમાં ટામેટાં અને સાથે કોથમીર કે મેથી જેવી સરળ વસ્તુથી શરૂઆત કરી શકાય. છોડની માવજત સમજાય તેમ ધીમે ધીમે વધુ છોડ ઉમેરતા જઈ શકાય.

કપ્તાનની વાત

આપણે આપણા ઘરને સુંદર બનાવવા માટે પડદા, ફર્નિચર અને સજાવટની વસ્તુઓ ખરીદીએ છીએ. એ સારી વાત છે. પરંતુ ઘરના એક ખૂણામાં જીવંત હરિયાળી ઊભી કરવામાં આવે તો એ સુંદરતા માત્ર આંખોને નહીં, મનને પણ ગમે છે.

અને જો એ હરિયાળીમાંથી ક્યારેક લીંબુ મળે, બે મરચાં મળે, કોથમીર મળે કે પોતાના હાથથી ઉગાડેલું ટામેટું રસોડામાં પહોંચે તો તેની ખુશી અલગ જ હોય છે.

એક છોડ સુંદરતા આપશે,
એક શાકભાજી રસોડામાં પહોંચશે,
અને આખું નાનું બગીચું મનને હરિયાળું રાખશે.

આજે બે કુંડાથી શરૂઆત કરો…
કાલે કદાચ આખું આંગણું હરિયાળું થઈ જશે.