આજે 30મી જૂન એટલે “વૈશ્વિક સોશિયલ મીડિયા દિવસ”
વૈશ્વિક કનેક્ટિવિટીનો આધુનિક મહોત્સવ એટલે સોશિયલ મીડિયા
સોશિયલ મીડિયાનો સંયમિત ઉપયોગ જરૂરી
સોશિયલ મીડિયા એ વ્યક્તિઓ, સમુદાયો અને વ્યવસાયોને ભૌગોલિક સીમાઓને પાર વૈશ્વિક કનેક્ટિવિટીને પ્રોત્સાહન આપે છે. આજે Facebook, Twitter, Instagram, LinkedIn, whatsapp અને TikTok જેવા પ્લેટફોર્મ્સ રોજિંદા જીવનના અભિન્ન અંગો બની ગયા છે. સંદેશાવ્યવહારમાં સોશિયલ મીડિયાની ભૂમિકા ઉપરાંત, સામાજિક મીડિયા માહિતીના પ્રસારણમાં તે ખુબ ઉપયોગી બન્યું છે. સોશિયલ મીડિયાથી ઘણી વાર બ્રેકિંગની મિનિટોમાં જ લાખો વપરાશકર્તાઓ સુધી માહિતી પહોંચી જાય છે. આ પ્રકારના માહિતીના પ્રવાહની ગતિએ પત્રકારત્વ અને નાગરિક રિપોર્ટિંગમાં ક્રાંતિ લાવી છે, જેના થકી વિશ્વભરમાં પ્રગટ થતી ઘટનાઓ પર રીઅલ-ટાઇમ અપડેટ્સ મળતી રહે છે. વિદ્યાર્થીઓને ટ્યુટોરિયલ્સ, ઑનલાઇન અભ્યાસક્રમો અને સંસાધનો ઍક્સેસ કરીને શિક્ષણ મેળવવા માટે પણ ખુબ ઉપયોગી બન્યું છે. વ્યાવસાયિક દૃષ્ટિકોણથી, સોશિયલ મીડિયાએ નેટવર્કિંગ અને કારકિર્દીની તકોને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરી છે. ઉદાહરણ તરીકે, LinkedIn વર્ચ્યુઅલ રેઝ્યૂમે પ્લેટફોર્મ તરીકે સેવા આપે છે જ્યાં વ્યાવસાયિકો તેમની કુશળતા, અનુભવો અને સિદ્ધિઓનું પ્રદર્શન કરે છે. તે દ્વારા સંભવિત નોકરીદાતાઓ, ભરતીકારો અને ઉદ્યોગકારોને વિવિધ કાર્યો માટે જરૂરી આવડત ધરાવતી વ્યક્તિઓ મળી રહે છે. સોશિયલ મીડિયા સર્જનાત્મક વ્યાવસાયિકો, પ્રભાવકો, કલાકારો, પ્રેક્ષકો માટે મહત્વાકાંક્ષી તકો પૂરી પાડે છે. સોશિયલ મીડિયાની અસર કોમ્યુનિકેશન અને કોમર્સથી આગળ સર્જનાત્મકતા અને અભિવ્યક્તિ સુધી વિસ્તરે છે. વ્યક્તિઓ કલાત્મક પ્રયાસો, ફોટોગ્રાફી, ફેશન અને ડિઝાઇનને પ્રદર્શિત કરવા માટે Instagram અને Pinterest જેવા પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરે છે.
આ સાથે સોશિયલ મીડિયા સામાજિક પરિવર્તનને આગળ વધારવા માટે સશક્ત બનાવે છે. #BlackLivesMatter અને #MeToo તેનું ઉદાહરણ છે જે દ્વારા વૈશ્વિક સમર્થન એકત્ર કરીને અને ગંભીર સામાજિક મુદ્દાઓ વિશે જાગૃતિ ફેલાવવામાં આવી હતી. મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે, સોશિયલ મીડિયા વ્યક્તિગત ઓળખ અને સામાજિક ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓને આકાર આપવામાં જટિલ ભૂમિકા ભજવે છે. તે સ્વ-અભિવ્યક્તિ માટે એક પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે, જે વપરાશકર્તાઓને તેમના ડિજિટલ વ્યક્તિત્વને ક્યુરેટ કરવા અને વ્યક્તિગત વાર્તાઓ, માન્યતાઓ અને અનુભવોને શેર કરવાની મંજૂરી આપે છે. ઓળખની શોધ અને અભિવ્યક્તિની આ પ્રક્રિયા આત્મસન્માન અને આત્મવિશ્વાસમાં વધારો કરે છે. સોશિયલ મીડિયા પર થતાં ટ્રોલિંગ, પજવણી અને દ્વેષપૂર્ણ ભાષણ પીડિતો પર ઊંડી મનોવૈજ્ઞાનિક કરે છે. જેમાં વ્યક્તિ ચિંતા, હતાશા અને ઘણા કિસ્સાઓમાં સ્વ-નુકસાન તરફ દોરી જાય છે. સોશિયલ મીડિયાનાં દુષ્પ્રભાવથી સ્યુસાઈડ પણ થયાના દાખલા છે, ડીપ્રેશન – ડાયવોર્સ – બ્રેક અપ એવી ઘટનાઓ અતિ સામાન્ય બની ગઈ છે. સોશિયલ મીડિયાનો સંયમિત ઉપયોગ જરૂરી છે નહિ તો આ આશીર્વાદ શ્રાપ પણ બની શકે છે.ઘણા લોકો સતત એમાં સમય બગાડતા હોય છે અને અન્ય લોકોના જીવનની અપડેટ્સ જોતા હોય છે જેનાથી તેમને FOMO (ફીયર ઓફ મિસિંગ આઉટ) ફિલ થતું હોય છે. આ કારણે તેમને બીજા લોકો જીવનમાં ઘણા આગળ વધી ગયા, બીજા લોકો ઘણું હરે ફરે અને જલસા કરે છે પણ પોતે રહી ગયા એવી લાગણી ઉત્પન્ન થાય છે. માનસિક સ્વાસ્થ્ય જળવાય રહે તે માટે ડીજીટલ ઉપવાસ પણ કરે છે.
ઘણી વખત ફેક કોલ્સ આવવા, બેંક એકાઉન્ટની વિગતો બહાર પડી જવી, જુદા જુદા ફ્રોડસ થવા આવા તમામ પડકારો હોવા છતાં, સમકાલીન સમાજમાં સોશિયલ મીડિયાની અનિવાર્યતા ઘણી વધારે છે. – મિત્તલ ખેતાણી
