ખાદી માત્ર કપડું નથી… એક વિચાર છે!
એક વાત કહો…
ગાંધી જયંતીના દિવસે આપણે ગાંધીજીને યાદ કર્યા કે માત્ર એક દિવસ માટે તેમની તસવીરને ફૂલ ચડાવ્યાં?
2 ઓક્ટોબર ગઈ. ભાષણો થયાં, પોસ્ટરો મૂકાયાં, સોશિયલ મીડિયામાં ગાંધીજીના ફોટા ફર્યા અને “રાષ્ટ્રપિતા” લખીને શુભેચ્છાઓ પણ અપાઈ.
પણ ગાંધીજીની એક એવી વસ્તુ છે જેને આપણે આજે પણ પોતાના જીવનમાં રાખી શકીએ છીએ.
ખાદી.
ગાંધીજી માટે ખાદી માત્ર કપડું નહોતું.
એ સ્વાવલંબનનું પ્રતીક હતું.
એ ગામડાના રોજગારનું સાધન હતું.
એ વિદેશી માલ સામેનો સ્વદેશી જવાબ હતું.
અને સામાન્ય માણસને દેશની આર્થિક લડતમાં સીધો ભાગીદાર બનાવતી વિચારધારા હતી.
ગાંધીજી ચરખાને માત્ર દોરો બનાવવાનું સાધન માનતા નહોતા. તેમના માટે ચરખો એટલે આત્મનિર્ભરતાની વિચારધારા.
આજે સમય બદલાઈ ગયો છે.
ચરખાની જગ્યાએ મશીનો આવી ગયાં. હાથવણાટની જગ્યાએ મોટા કારખાનાં આવી ગયાં. અને કપડાંની દુનિયામાં તો ફેશન દર અઠવાડિયે બદલાય છે!
આજે યુવાન કહે—
“ભાઈ, કપડું એવું હોવું જોઈએ કે Instagram પર ફોટો ધમાકેદાર આવે!” 😄
પણ એક સવાલ…
કપડું ફોટામાં કેટલું સારું લાગે છે એ જ જોવાનું કે એ કપડું બનાવનારના ઘરમાં ચુલો કેટલો સળગે છે એ પણ વિચારવાનું?
ખાદીની સૌથી મોટી વાત એ છે કે તે માત્ર શરીર ઢાંકતું કપડું નથી; તેની પાછળ હાથ, મહેનત અને રોજગારની આખી સાંકળ જોડાયેલી છે.
ખાદીનો ઉપયોગ સ્થાનિક કારીગરો અને હસ્તકલાકારોને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. ગામડાં અને નાના ઉત્પાદન એકમો સાથે જોડાયેલા લોકોને બજાર મળે તો “સ્વદેશી” માત્ર સૂત્ર ન રહે—આવકનું સાધન બની શકે.
અને ખાદીની પોતાની પહેરવેશની મજા પણ છે.
કુર્તા, શર્ટ, સાડી, ડ્રેસ, જેકેટ, પેન્ટ—ફેશન સાથે ખાદી પણ બદલાઈ રહી છે.
એટલે યુવાનોને એક વાત કહેવાની છે—
ફેશન કરો. જરૂર કરો.
ફેશન સામે અમને કોઈ વાંધો નથી.
પરંતુ ફેશનના નામે એવી દોડમાં શા માટે દોડવું કે બે મહિના પહેલાં લીધેલું કપડું હવે “આઉટડેટેડ” લાગે?
આજે એક બ્રાન્ડ. કાલે બીજો બ્રાન્ડ. આજે એક ટ્રેન્ડ. કાલે બીજો ટ્રેન્ડ.
અને કપડાંની અલમારી?
“હું તો કપડાંથી ભરેલી છું… છતાં પહેરવા માટે કંઈ નથી!” 😄
કદાચ અહીં ખાદી આપણને થોડું થોભવાનું શીખવી શકે.
ઓછું ખરીદો, સારું ખરીદો, લાંબું વાપરો અને શક્ય હોય ત્યાં સ્થાનિકને પસંદ કરો.
આ વિચાર માત્ર ગાંધીજીનો નથી. આજની દુનિયા પણ હવે ટકાઉ ફેશન, સ્થાનિક ઉત્પાદન અને જવાબદાર વપરાશ વિશે વિચારવા લાગી છે.
એટલે ખાદી આજે જૂની થઈ ગઈ નથી.
કદાચ આપણે ખાદીને જૂની સમજીને પોતે જ આગળ નીકળી ગયા છીએ.
અને હા…
જો ગાંધી જયંતી આસપાસ ખાદીની દુકાનો કે ખાદી સંસ્થાઓ ખાસ ડિસ્કાઉન્ટ અથવા ઓફર આપે, તો એનો લાભ લેવાની પણ મજા છે.
એક કુર્તો ખરીદશો.
કદાચ તમારા શરીર પર માત્ર ખાદી આવશે…
પણ કોઈ કારીગરના ઘરમાં તમારી ખરીદીથી થોડું વધુ અનાજ પણ આવશે.
કપ્તાનની વાત…
ગાંધીજીને યાદ કરવા માટે દર વર્ષે 2 ઓક્ટોબરની રાહ જોવાની જરૂર નથી.
ક્યારેક તેમના વિચારને પોતાના જીવનમાં એક નાનકડી જગ્યા આપવી પણ શ્રદ્ધાંજલિ છે.
ચરખો ચલાવવો દરેકના હાથમાં શક્ય નથી. સ્વદેશીનો આખો અર્થ સમજવો પણ સરળ નથી.
પણ એક વખત ખાદી પહેરીને જોવી તો શક્ય છે.
ફેશન બદલાતી રહે છે સાહેબ…
પણ પોતાના દેશના કારીગરની મહેનત ક્યારેય આઉટડેટેડ થતી નથી.
ગાંધીબાપુની ખાદી કદાચ જૂની નથી થઈ…
આપણે તેને પહેરવાનું ભૂલી ગયા છીએ.
