જન્મભૂમિ પાકિસ્તાન અને કર્મભૂમિ ભારત એવા મનમોહનસિંહની આર્થિક સલાહકાર,નાણામંત્રીથી લઇને પ્રધાનમંત્રી સુધીની રાજકીય સફર…

ભારતના પૂર્વ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહનું 92 વર્ષની વયે નિધન થયું છે. મોડી સાંજે તેમને નવી દિલ્હીના ઓલ ઈન્ડિયા ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિકલ સાયન્સ (AIIMS)માં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. મનમોહન સિંહ ભારતના 13મા વડાપ્રધાન હતા. તેઓ 22 મે 2004 થી 26 મે 2014 સુધી ભારતના વડાપ્રધાન હતા. તેમના નિધન પર દેશ અને દુનિયાના અનેક મહાનુભાવોએ શોક વ્યક્ત કર્યો છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને કોંગ્રેસના ઘણા વરિષ્ઠ નેતાઓએ પણ શોક વ્યક્ત કર્યો છે. મનમોહન સિંહનો જન્મ પાકિસ્તાનમાં ક્યાં થયો હતો? તેમણે 1947ના ભાગલાની પીડા સહન કરી હતી. મનમોહન સિંહનો પરિવાર ભાગલા સમયે પંજાબના અમૃતસરમાં સ્થાયી થયો હતો. તેમની માતાનું નામ અમૃત કૌર અને પિતાનું નામ ગુરમુખ સિંહ હતું. તેણે પંજાબ યુનિવર્સિટીમાંથી ગ્રેજ્યુએશન અને પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશન કર્યું છે. બાદમાં તેઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી ગયા, જ્યાંથી તેમણે પીએચડીની ડિગ્રી મેળવી.

આ પછી તેણે ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાંથી ડી.ફિલ પણ કર્યું. પાકિસ્તાને મનમોહન સિંહના નામે એક સરકારી શાળા ખોલી જ્યારે 2004માં મનમોહન સિંહ ભારતના વડાપ્રધાન બન્યા ત્યારે પાકિસ્તાનમાં તેમના ગામમાં પણ તેની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી. 2007માં પાકિસ્તાન સરકારે મનમોહન સિંહના ગામને મોડલ ગામ તરીકે વિકસાવવાની જાહેરાત કરી હતી. આ પછી પાકિસ્તાન સરકારે તેમના ગામમાં સરકારી હાઈસ્કૂલની સ્થાપના કરી. આ શાળાનું નામ મનમોહન સિંહના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. મનમોહન સિંહે શિક્ષણની દુનિયામાં પણ નામ કમાવ્યું મનમોહન સિંહે અર્થશાસ્ત્રના શિક્ષક તરીકે પણ ઘણું નામ કમાવ્યું.

તેમણે પંજાબ યુનિવર્સિટી અને બાદમાં પ્રતિષ્ઠિત દિલ્હી સ્કૂલ ઓફ ઈકોનોમિક્સમાં ભણાવ્યું. દરમિયાન, તેઓ 1987 અને 1990માં જિનીવામાં સાઉથ કમિશનમાં વેપાર અને વિકાસ સચિવાલય પર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પરિષદમાં સલાહકાર અને સચિવ પણ હતા. 1971 માં, ડૉ. મનમોહન સિંહને ભારતના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયમાં આર્થિક સલાહકાર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. ટૂંક સમયમાં, 1972 માં, તેમને નાણાં મંત્રાલયમાં મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર બનાવવામાં આવ્યા. ત્યારપછીના વર્ષોમાં તેઓ આયોજન પંચના ઉપાધ્યક્ષ, રિઝર્વ બેંકના ગવર્નર, વડાપ્રધાનના આર્થિક સલાહકાર અને યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ કમિશનના અધ્યક્ષ પણ હતા.

તમામ પ્રયાસો છતાં તેને બચાવી ન શકાયો અને ગત રાત્રે 9.51 કલાકે તેને મૃત જાહેર કરવામાં આવ્યો. તેમણે અર્થતંત્રને ઉદાર બનાવતા ઘણા ક્રાંતિકારી સુધારાઓનો પાયો નાખ્યો. તેમની અમલદારશાહી અને રાજકારણમાં 5 દાયકા લાંબી કારકિર્દી હતી.

♦️1954: પંજાબ યુનિવર્સિટીમાંથી અર્થશાસ્ત્રમાં માસ્ટર્સ ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી.
♦️1957: કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીમાંથી ઇકોનોમિક ટ્રિપોસ (3-વર્ષનો ડિગ્રી પ્રોગ્રામ).
♦️1962: ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાંથી અર્થશાસ્ત્રમાં ડી.ફિલ
♦️1971: ભારત સરકારના વાણિજ્ય મંત્રાલયમાં આર્થિક સલાહકાર તરીકે જોડાયા.
♦️1972: નાણા મંત્રાલયમાં મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર તરીકે નિયુક્ત
♦️1980-1982: આયોજન પંચના સભ્ય
♦️1982-1985: ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ગવર્નર
♦️1985-1987: આયોજન પંચના ઉપાધ્યક્ષ તરીકે સેવા આપી
♦️1987-1990: જીનીવામાં દક્ષિણ કમિશનના સેક્રેટરી જનરલ
♦️1990: આર્થિક બાબતો પર વડા પ્રધાનના સલાહકાર તરીકે નિયુક્ત.
♦️માર્ચ 1991: યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ કમિશનના અધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્ત
♦️1991: પ્રથમ વખત આસામમાંથી રાજ્યસભાના સભ્ય બન્યા
♦️1991-1996: પીવી નરસિમ્હા રાવ સરકારમાં નાણામંત્રી
♦️1998-2004: રાજ્યસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા
♦️2004-2014: ભારતના વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહ

ભારતીય અર્થતંત્રના આધુનિક શિલ્પકાર હતા

ડૉ. મનમોહન સિંહને ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાના આધુનિક શિલ્પકાર માનવામાં આવે છે, તેમણે ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી યોજના અને રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ સ્વાસ્થ્ય મિશન જેવા સામાજિક કલ્યાણ કાર્યક્રમો શરૂ કર્યા હતા. એટલું જ નહીં, આર્થિક સંકટ (2008) દરમિયાન ભારતને મંદીમાંથી બચાવવા માટે મજબૂત નીતિગત હસ્તક્ષેપ કરવામાં આવ્યા હતા.