“કૂતરો કરડે ત્યારે જ યાદ આવે છે કે જીવ પણ છે?”

રસ્તા પર કૂતરો દેખાય એટલે આપણે ઘણી વખત રસ્તો બદલી નાખીએ છીએ.

ક્યારેક પથ્થર ઉઠાવીએ છીએ. ક્યારેક હોર્ન વગાડીએ છીએ. અને ક્યારેક ડરીને કહીએ છીએ—

“આ કૂતરાઓનો કંઈક તો ઉપાય કરો!”

પણ સવાલ એ છે કે…

આજે 28 સપ્ટેમ્બર—વિશ્વ રેબીઝ દિવસ.

રેબીઝનું નામ સાંભળતાં જ સૌથી પહેલાં કૂતરાનો વિચાર આવે છે. અને એ સ્વાભાવિક છે, કારણ કે માનવીય રેબીઝના મોટા ભાગના કેસ સંક્રમિત કૂતરાના કરડવાથી થાય છે.

પરંતુ વાત માત્ર કૂતરાની નથી.

વાત છે રસીકરણની, જવાબદાર પશુપાલનની, કચરા વ્યવસ્થાપનની, જાહેર જાગૃતિની અને સમયસર સારવારની.

કૂતરો માણસનો દુશ્મન નથી… રેબીઝ છે.

આ વાત સમજવી ખૂબ જરૂરી છે.

રસ્તા પર રખડતા કૂતરાઓની સંખ્યા વધે, ટોળાં બને અને લોકો માટે જોખમ ઊભું થાય—તો તેને અવગણવું પણ યોગ્ય નથી.

પરંતુ દરેક કૂતરાને માત્ર “ખતરો” માનીને સમસ્યાનો ઉકેલ આવી જશે એવું પણ નથી.

કોઈ વ્યક્તિને કૂતરો કરડે તો “કશું નહીં થાય” કહીને ઘરે બેસી રહેવું પણ જોખમી છે.

ઘા અંગે તાત્કાલિક તબીબી સલાહ લેવી અને જરૂરી રેબીઝ પ્રોફિલેક્સિસ સમયસર મેળવવી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

કારણ કે રેબીઝના લક્ષણો શરૂ થયા પછી રોગ અત્યંત ગંભીર અને જીવલેણ બની શકે છે, જ્યારે સમયસર યોગ્ય સારવારથી તેને અટકાવી શકાય છે.

એટલે માત્ર “કૂતરાને પકડી જાઓ” અથવા “કૂતરાઓને હટાવી દો” જેવી એક જ વાતથી સમસ્યા પૂરી થવાની નથી.

સમસ્યાનો ઉકેલ સંકલિત અને જવાબદાર વ્યવસ્થામાં છે.

એક તરફ કૂતરાથી ડરનાર માણસ છે.

બીજી તરફ પ્રાણીઓ પ્રત્યે લાગણી રાખનાર માણસ છે.

બંને એક જ શહેરમાં રહે છે.

તો ઉકેલ પણ એવો જ હોવો જોઈએ, જેમાં માણસની સુરક્ષા અને પ્રાણી પ્રત્યેની માનવતા—બંને જળવાઈ રહે.

દુનિયાના અનેક દેશો રેબીઝ સામે કામ કરી રહ્યા છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાનું લક્ષ્ય 2030 સુધી કૂતરાથી ફેલાતા માનવીય રેબીઝથી થતા મૃત્યુને શૂન્ય સુધી લાવવાનું છે.

એટલે આ લડાઈ અશક્ય નથી.

પ્રશ્ન એ છે કે આપણે તેને ગંભીરતાથી લઈએ છીએ કે પછી કોઈ ઘટના બને ત્યાં સુધી રાહ જોઈએ છીએ?