એક સમય હતો…
રાત પડતી. જમવાનું પૂરું થતું. બાળકો દાદા-દાદી પાસે ભેગાં થઈ જતા.
કોઈ કહે—“આજે વાર્તા કહો ને!”
અને પછી શરૂ થતી બાળવાર્તા…
ક્યારેક રાજા-રાણીની, ક્યારેક ચતુર શિયાળની, ક્યારેક કાચબા અને સસલાની… તો ક્યારેક કોઈ ગરીબ માણસની મહેનત અને હિંમતની.
બાળકો વાર્તા સાંભળતાં અને સાથે સાથે પ્રશ્નો પણ પૂછતાં—
“દાદા, પછી શું થયું?”
“એ રાજા ખરાબ કેમ હતો?”
“શિયાળે આવું કેમ કર્યું?”
વાર્તા પૂરી થાય ત્યાં સુધી કદાચ બાળકને ખબર પણ ન પડતી કે તે માત્ર વાર્તા સાંભળી રહ્યું નથી…
તે કંઈક શીખી પણ રહ્યું છે.
અને સૌથી મોટી વાત?
એ સમયે એક પરિવાર સાથે બેસતો હતો.
આજે એ દૃશ્ય થોડું દુર્લભ બનતું જાય છે.
ઘરમાં બાળકો છે. માતા-પિતા છે. દાદા-દાદી પણ છે.
પણ બધાની દુનિયા જાણે અલગ-અલગ સ્ક્રીનમાં વહેંચાઈ ગઈ છે.
કોઈ મોબાઇલમાં, કોઈ ટીવીમાં, કોઈ સોશિયલ મીડિયામાં, કોઈ ગેમમાં…
એક જ ઘરમાં રહેતા લોકો
ક્યારેક એકબીજાની સામે બેઠા હોય છે…
પણ વાતચીત ક્યાંક દૂર ચાલી ગઈ હોય છે.
અહીં પ્રશ્ન મોબાઇલનો નથી.
પ્રશ્ન એ છે કે શું આપણે બાળકો સાથે વાત કરવાનો સમય ગુમાવી રહ્યા છીએ?
બાળવાર્તા કદાચ આ ખાલી જગ્યા પૂરી કરી શકે.
કારણ કે બાળવાર્તા માત્ર બાળકને શાંત રાખવા માટેની વસ્તુ નથી.
તે બાળકની કલ્પનાને પાંખ આપે છે. તેને સારા-ખરાબ વચ્ચેનો ફરક સમજાવે છે. તેમાં દયા હોય છે, મિત્રતા હોય છે, સાહસ હોય છે, સાચું બોલવાનો સંદેશ હોય છે અને મહેનતનું મહત્વ હોય છે.
અને ઘણી વખત તો એવી નાની વાત હોય છે જે બાળકના મનમાં વર્ષો સુધી જીવતી રહે છે.
પરંતુ બાળવાર્તાનો સૌથી મોટો ફાયદો કદાચ વાર્તામાં નથી…
વાર્તા કહેતી વખતે બનતા સંબંધમાં છે.
દાદા વાર્તા કહે છે. પૌત્ર વચ્ચે અટકાવીને પ્રશ્ન પૂછે છે. દાદી હસે છે. મમ્મી રસોડામાંથી સાંભળે છે. પપ્પા પણ બે મિનિટ માટે મોબાઇલ બાજુ પર મૂકે છે.
અને એક નાનકડી વાર્તા આખા પરિવારને એક જ જગ્યાએ લાવી દે છે.
આજના સમયમાં આપણને કદાચ આ જ વસ્તુની સૌથી વધુ જરૂર છે.
બાળકોને મોંઘા રમકડાં આપીએ છીએ. સારો મોબાઇલ આપીએ છીએ. શિક્ષણ માટે શ્રેષ્ઠ સુવિધાઓ આપીએ છીએ.
પરંતુ શું આપણે તેમને આપણો સમય પણ આપીએ છીએ?
બાળકને દરેક પ્રશ્નનો જવાબ Google આપી શકે છે…
પરંતુ બાળકને ગળે લગાવીને વાર્તા કહેનાર દાદા-દાદી Google આપી શકતું નથી.
YouTube હજારો વાર્તાઓ બતાવી શકે છે…
પરંતુ “એક હતી ચકલી…” કહીને પોતાના બાળપણની યાદ સાથે વાર્તા કહેનાર દાદીની લાગણી કોઈ સ્ક્રીન આપી શકતી નથી.
એટલે કદાચ આપણે બાળવાર્તાને પાછી લાવવાની જરૂર નથી.
આપણે પરિવાર સાથે બેસવાની ટેવ પાછી લાવવાની જરૂર છે.
વાર્તા એનું એક સુંદર બહાનું બની શકે છે.
અઠવાડિયામાં એક દિવસ. માત્ર 20 મિનિટ. મોબાઇલ બાજુ પર. ટીવી બંધ. અને આખો પરિવાર સાથે.
દાદા-દાદી હોય તો તેમની બાળપણની વાર્તા. માતા-પિતા હોય તો પોતાના બાળપણનો કોઈ પ્રસંગ. બાળક હોય તો તે પોતાની બનાવેલી વાર્તા કહે.
કદાચ શરૂઆતમાં બાળક કહેશે—“મારે નથી આવડતું.”
પણ બે-ચાર વખત પછી તે પોતે જ કહેશે—
“આજે મારી વાર્તા સાંભળશો?”
અને કદાચ એ જ ક્ષણથી ઘરમાં કંઈક પાછું ફરવાનું શરૂ થશે.
માણસો એકબીજાની નજીક આવશે. બાળક બોલશે. મોટા સાંભળશે. પ્રશ્નો થશે. હાસ્ય થશે. ક્યારેક મતભેદ પણ થશે.
પરંતુ ઓછામાં ઓછું… વાતચીત તો થશે.
કપ્તાનની વાત…
બાળવાર્તાઓ કદાચ જૂની થઈ ગઈ છે.
પરંતુ તેમાં છુપાયેલું માણસાઈનું શિક્ષણ જૂનું થયું નથી.
મોબાઇલ, ઇન્ટરનેટ અને ટેક્નોલોજી આપણી જિંદગીનો ભાગ છે અને રહેવાના છે. એને દૂર કરવાની જરૂર નથી.
પરંતુ તેની વચ્ચે પરિવાર માટે થોડો સમય બચાવવાની જરૂર છે.
કારણ કે આવતી પેઢીને આપણે માત્ર સુવિધાઓ આપીને જ મોટું નથી બનાવતા…
તેને સાંભળનાર પરિવાર,
વાત કરતું ઘર
અને સાથે બેસવાની યાદો પણ આપવી પડે છે.
કદાચ આવતીકાલે બાળકને બાળપણની ઘણી બધી વસ્તુઓ યાદ નહીં રહે.
પરંતુ દાદીના ખોળામાં માથું મૂકીને સાંભળેલી એક વાર્તા…
પપ્પા સાથે હસેલી એક સાંજ…
મમ્મીએ કહેલી એક નાની શીખ…
અને આખો પરિવાર સાથે બેઠેલો એ સમય…
આ યાદો કદાચ આખી જિંદગી તેની સાથે રહેશે.
