“એ સાંભળી નથી શકતા… પણ શું આપણે એમને સાંભળીએ છીએ?”

એ લોકો કદાચ આપણો અવાજ સાંભળી શકતા નથી…

પણ શું આપણે ક્યારેય એમનો અવાજ સાંભળવાનો પ્રયાસ કર્યો છે?

આજે 26 સપ્ટેમ્બર. વિશ્વભરમાં બહેરા અને સાંભળવામાં અસમર્થ લોકોની ઓળખ, ભાષા, અધિકારો અને સમાવેશ અંગે જાગૃતિ લાવવાનો દિવસ.

આ દિવસ માત્ર શુભેચ્છા પાઠવવાનો દિવસ નથી. આ દિવસ આપણને એક સરળ સવાલ પૂછે છે—

આપણે દુનિયાને મોટાભાગે અવાજથી ઓળખીએ છીએ.

કોઈ બોલે એટલે વાતચીત. કોઈ ફોન કરે એટલે સંવાદ. કોઈ જાહેરાત કરે એટલે માહિતી.

પરંતુ દરેક માણસ માટે સંવાદનો રસ્તો એકસરખો નથી.

કોઈ માટે શબ્દો બોલાય છે…

અને કોઈ માટે શબ્દો હાથની હિલચાલ, ચહેરાના હાવભાવ અને આંખોના સંવાદથી જીવંત બને છે.

ભાષા અલગ છે… માણસ અલગ નથી.

આ વાત આપણે કદાચ સૌથી પહેલાં સમજવાની જરૂર છે.

આપણે ઘણી વખત સાંભળી ન શકતા વ્યક્તિને “મદદની જરૂર હોય એવી વ્યક્તિ” તરીકે જ જોવાનું શરૂ કરી દઈએ છીએ.

પરંતુ પ્રશ્ન એ નથી કે તેમને આપણી દયા જોઈએ છે કે નહીં.

પ્રશ્ન એ છે કે તેમને સમાજમાં સમાન સ્થાન, સન્માન અને પોતાની વાત વ્યક્ત કરવાની તક મળે છે કે નહીં?

એક બાળક સાંભળી શકતું નથી એટલે શું તેનું સપનું ઓછું થઈ જાય?

એક યુવાન સાંભળી શકતો નથી એટલે શું તેની પ્રતિભા ઓછી થઈ જાય?

એક કર્મચારી સાંભળી શકતો નથી એટલે શું તેની મહેનતનું મૂલ્ય ઓછું થઈ જાય?

બિલકુલ નહીં.

જો કોઈ હોસ્પિટલમાં, સરકારી કચેરીમાં, શાળામાં, કોલેજમાં કે જાહેર સ્થળે સાંભળી ન શકતી વ્યક્તિ પોતાની વાત સરળતાથી કહી ન શકે, તો સવાલ માત્ર તેની ક્ષમતાનો નથી.

સવાલ એ પણ છે કે શું આપણે તેની સાથે સંવાદ કરવાની યોગ્ય વ્યવસ્થા ઊભી કરી છે?

અમે બોલી શકીએ છીએ.

તેઓ સંકેતો દ્વારા વાત કરી શકે છે.

તો શું આપણે તેમની ભાષા સમજવાનો થોડો પ્રયાસ કરી શકીએ?

Indian Sign Language જેવી સંકેત ભાષા વિશે જાણવું, થોડા સામાન્ય સંકેતો શીખવા, જરૂર પડે ત્યારે લખીને વાત કરવી કે યોગ્ય સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવી—આ બધું સમાવેશની દિશામાં નાના પરંતુ મહત્વપૂર્ણ પગલાં બની શકે છે.

આપણે ઘણી વખત કહીએ છીએ—

“એ લોકો આપણી દુનિયામાં કેવી રીતે ભળશે?”

કદાચ સવાલ જ ખોટો છે.

સવાલ એવો હોવો જોઈએ કે—
“આપણે એમની દુનિયાને સમજવા માટે કેટલું આગળ વધ્યા છીએ?”

આજે એક દિવસ માટે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ મૂકી દેવી સરળ છે.

પરંતુ સાચું સન્માન ત્યારે થશે જ્યારે કોઈ સાંભળી ન શકતી વ્યક્તિ આપણી વચ્ચે આવીને એવું ન અનુભવે કે—

સમાવેશનો અર્થ માત્ર દરવાજો ખોલવો નથી.

સમાવેશનો અર્થ છે—દરવાજો ખોલ્યા પછી સામેની વ્યક્તિને અંદર આવવા અને પોતાની વાત કહેવા માટેનું વાતાવરણ આપવું.

ભાષા અલગ હોઈ શકે…
પણ સન્માનની ભાષા સૌ માટે એક જ છે.