કપ્તાન ડાયરી: તા.11મી ઓગસ્ટ-2026

ખુદીરામ બોઝ — હસતાં ચહેરે ફાંસીના માંચડે ચઢેલો અમર ક્રાંતિકારી

ભારતની આઝાદીની લડતમાં અનેક ક્રાંતિકારીઓએ પોતાનું સર્વસ્વ ન્યોછાવર કર્યું. પરંતુ ખૂબ જ નાની ઉંમરે દેશ માટે મૃત્યુને સ્વીકારી લેનારા યુવાનોમાં ખુદીરામ બોઝનું નામ વિશેષ ગૌરવ સાથે લેવામાં આવે છે.

ખુદીરામ બોઝનો જન્મ 3 ડિસેમ્બર 1889ના રોજ મિદનાપુર, બંગાળમાં થયો હતો. બાળપણથી જ તેમના મનમાં દેશપ્રેમની ભાવના પ્રબળ હતી. તે સમય દરમિયાન સમગ્ર ભારત બ્રિટિશ શાસન સામે અસંતોષથી ધધમી રહ્યું હતું અને બંગાળ ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓનું મહત્વનું કેન્દ્ર બની રહ્યું હતું.

ખુદીરામ યુવાન વયે જ ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયા. તેઓ બ્રિટિશ શાસન સામેના સાહિત્ય અને પત્રિકાઓનું વિતરણ કરતા અને સ્વતંત્રતા માટે યુવાનોને પ્રેરિત કરતા. બ્રિટિશ સરકાર તેમને ખતરનાક ક્રાંતિકારી તરીકે જોવા લાગી હતી.

1908માં બ્રિટિશ અધિકારી ડગલસ કિંગ્સફોર્ડને નિશાન બનાવવાના પ્રયાસમાં ખુદીરામ બોઝની સંડોવણી સામે આવી. મુઝફ્ફરપુરમાં બોમ્બ હુમલાના પ્રયાસ બાદ તેઓ ત્યાંથી દૂર નીકળી ગયા હતા, પરંતુ બાદમાં ધરપકડ કરવામાં આવી.

કોર્ટમાં તેમની સામે કેસ ચાલ્યો અને અંતે તેમને ફાંસીની સજા સંભળાવવામાં આવી. માત્ર 18 વર્ષની ઉંમરે તેઓ ભારતના સૌથી યુવા શહીદ ક્રાંતિકારીઓમાંના એક બન્યા.

11 ઓગસ્ટ 1908ના રોજ મુઝફ્ફરપુર જેલમાં તેમને ફાંસી આપવામાં આવી. કહેવાય છે કે મૃત્યુ સામે પણ તેમનો આત્મવિશ્વાસ અડગ રહ્યો હતો. તેમની શહાદતે સમગ્ર દેશમાં યુવાનોમાં દેશપ્રેમ અને ક્રાંતિકારી ભાવનાને વધુ પ્રબળ બનાવી.

ખુદીરામ બોઝનું જીવન કદાચ ખૂબ ટૂંકું હતું, પરંતુ તેમનું નામ ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના ઇતિહાસમાં અમર બની ગયું. તેમણે પોતાના જીવનથી સાબિત કર્યું કે ઉંમર નાની હોય તો પણ દેશ માટેનું સાહસ અને બલિદાન વિશાળ હોઈ શકે છે.

ખુદીરામ બોઝ આજે માત્ર એક શહીદ તરીકે નહીં, પરંતુ ભારતના યુવા સાહસ અને દેશપ્રેમના પ્રતીક તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.